Select your language:

8 Μαρτίου Ημέρα της Γυναίκας

Η παγκόσμια οικονομική κρίση προκλήθηκε όπως είναι γνωστό από την ανεξέλεγκτη χορήγηση δανείων και τοξικών τοποθετήσεων ψηλού κινδύνου από μέρους των τραπεζών προκειμένου να δημιουργήσουν προϋποθέσεις ψηλής και αδιαφανούς κερδοφορίας.

 

Επιπλέον η κρίση αποτελεί έκφραση αποτυχίας του νεοφιλελεύθερου μοντέλου οργάνωσης της οικονομίας εφόσον αυτό στηρίζεται στην πλήρη απελευθέρωση των αγορών χρήματος και κεφαλαίου και την απόλυτη κυριαρχία των αγορών χωρίς έλεγχο και εποπτεία στην διακίνηση κεφαλαίων και χρηματοοικονομικών προϊόντων. Έτσι σημαντικά τραπεζικά ιδρύματα στις ΗΠΑ, στην Αγγλία και σε άλλες χώρες απώλεσα την ρευστότητα τους με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις να προσπαθήσουν με τεράστιο κόστος των φορολογούμενων τους να αποτρέψουν την χρηματοοικονομική τους καθίζηση και κατάρρευση.


Αναπόφευκτα η χρηματοοικονομική κρίση πέρασε και στις υπόλοιπες χώρες και επηρέασε σε σημαντικό βαθμό την πραγματική οικονομία δηλαδή την ανάπτυξη, τα εισοδήματα, την απασχόληση και το κοινωνικό κράτος δημιουργώντας τις πιο δυσμενείς συνθήκες κοινωνικοοικονομικής αβεβαιότητας για τον κόσμο της μισθωτής εργασίας, των ανέργων και των συνταξιούχων.

 

Με άλλα λόγια η οικονομική κρίση που ξεκίνησε ως κρίση των ενυπόθηκων δανείων το 2007 στις ΗΠΑ διαμορφώθηκε σε διεθνή οικονομική κρίση το 2008 και εξελίχθηκε σε οικονομική κρίση στην πραγματική οικονομία στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και την Κύπρο ως αποτέλεσμα της εφαρμοζόμενης οικονομικής πολιτικής των αγορών και του διεθνούς κεφαλαίου. Η εφαρμογή αυτού του είδους οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής οδήγησε στην εγκατάλειψη κάθε αναπτυξιακής κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής σε όλες τις χώρες με προσήλωση σε αυστηρές δημοσιονομικές πολιτικές ιδιωτικοποιήσεις και αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους.

 

Με τις πολιτικές αυτές αποδείχθηκε με το πιο έντονο τρόπο ότι η οικονομική κρίση αποτελεί κρίση του μοντέλου άνισης ανάπτυξης και κατανομής πόρων μεταξύ των παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας και του κεφαλαίου.

 

Από τις εξελίξεις είναι εμφανές ότι η κρίση στην Ευρώπη επιβαρύνει κυρίως τους εργαζόμενους εφόσον οι πολιτικές των ηγετών της Ευρωζώνης για την αντιμετώπιση της κρίσης δανεισμού μεταφέρουν ολόκληρο το βάρος στους πολίτες τα εισοδήματα και το κράτος κοινωνικής πρόνοιας. Οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας είναι ιδιαίτερα δραματικές. Επιπτώσεις που βιώνουμε και στην Κύπρο λόγω της διασύνδεσης της οικονομίας μας με την παγκόσμια οικονομία άλλα και λόγω ενδογενών αδυναμιών του οικονομικού μας συστήματος και των χειρισμών που έγιναν σε επίπεδο πολιτικής εξουσίας.

 

Η έκθεση της οικονομίας της Κύπρου στην διεθνή οικονομική κρίση ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο τις διαθρωτικές αδυναμίες του αναπτυξιακού μας μοντέλου και τις εγγενείς στρεβλώσεις που χαρακτηρίζουν το σύστημα Δημόσιας Διοίκησης και τις δομές του κράτους ευρύτερα. Οι αναπτυξιακοί πυλώνες της οικονομίας μας δεν διέθετα ισχυρή παραγωγική βάση και δεν ήταν ανταγωνιστική. Η οικονομία στηριζόταν τις τελευταίες δεκαετίες κατά κύριο λόγω σε τομείς υπηρεσιών στην ανάπτυξη χρηματοοικονομικών δραστηριοτήτων στον κατασκευαστικό τομέα και τον τουρισμό. Η βιομηχανία συρρικνώθηκε ενώ η παραγωγικότητα παρέμεινε η χαμηλότερη στην Ευρώπη. Δεν δόθηκε καμιά ώθηση σε έρευνα και καινοτομία για το εκσυγχρονισμό της οικονομίας και δεν υπήρξε καμιά βελτίωση και τεχνολογική αναβάθμιση της παραγωγής λόγω της διάθεσης και εκμετάλλευσης ξένου φθηνού εργατικού δυναμικού.

 

Η οικονομία δεν ενισχύθηκε με νέους βιώσιμους και ανταγωνιστικούς κλάδους όπως οι υπηρεσίες Υγείας και Παιδείας που θα ενίσχυαν και θα θωράκιζαν την ανάπτυξη. Δεν έγινα οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στο σύστημα Δημόσιας Διοίκησης ώστε να καταστεί πιο ευέλικτο και αποτελεσματικό με αποτέλεσμα το κρατικό μισθολόγιο να απορροφά δυσανάλογους πόρους από τα δημόσια έσοδα.

 

Επιπρόσθετα οι κυπριακές τράπεζες αντιμετώπιζαν πρόβλημα έκθεσης στα ελληνικά ομόλογα γεγονός που μας καθιστούσε ιδιαίτερα ευάλωτους απέναντι στους αδίστακτους οίκους αξιολόγησης. Έτσι με του πρώτους κραδασμούς της παγκόσμιας οικονομίας παρατηρήθηκε σημαντική μείωση του κύκλου οικονομικής δραστηριότητας σε όλους τους κλάδους της οικονομίας και συνακόλουθη μείωση των δημόσιων εσόδων με αποτέλεσμα  την αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και του δημόσιου χρέους.

 

Η αδυναμία της κυβέρνησης να πάρει έγκαιρα μέτρα για την ανάπτυξη και την απασχόληση οδήγησε σε περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης και σε μέτρα λιτότητας που πλήττουν τα ασθενή εισοδηματικά στρώματα και την απασχόληση.

 

Κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 2000 και μέχρι την κρίση του 2008 η ΕΕ παρουσίασε σταθερή αύξηση της απασχόλησης. Περίπου 19 εκατομμύρια θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν ενώ το ποσοστό απασχόλησης αυξήθηκε σημαντικά. Αυτή η δημιουργία θέσεων ωστόσο βασιζόταν σε άδικες συμβάσεις εργασίας το 1/3 των οποίων ήταν συμβάσεις μερικής απασχόλησης ορισμένου χρόνου η προσωρινής απασχόλησης. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των μορφών επισφαλούς απασχόλησης αφορούσε τις γυναίκες. Μια στις τρείς γυναίκες εργάζεται με μερική απασχόληση ενώ στα περισσότερα κράτη της ΕΕ οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου είναι πιο διαδεδομένες μεταξύ των εργαζομένων γυναικών παρά μεταξύ των εργαζομένων ανδρών.

 

Η οικονομική κρίση έχει αφανίσει το μεγαλύτερο μέρος αυτών των θέσεων εργασίας μέσα σε δύο χρόνια. Το 2011 το ποσοστό ανεργίας στη ευρωζώνη έφτασε στο 10.6%. Αναμένεται ότι η απασχόληση δεν πρόκειται να επιστρέψει στα προ της κρίσης επίπεδα πριν από το 2015. 

 

Η Κύπρος γνώρισε την ταχύτερη και χειρότερη αύξηση ανεργίας στην ΕΕ φθάνοντας από το 3,6% που ήταν το 2008 στο 9,6% . Αυτή η γενική αύξηση ανεργίας και εργασιακής ανασφάλειας επηρεάζει κυρίως τις γυναίκες και τους νέους. Ασφαλώς με το να έχει μια γυναίκα μια θέση απασχόλησης δεν αποτελεί εγγύηση για ένα αξιοπρεπές επίπεδο εργασίας και απολαβών. Πολλές γυναίκες εργάζονται με εξευτελιστικούς όρους απασχόλησης και με μισθούς που βρίσκονται κάτω από το όριο φτώχειας.  Αναπόφευκτα η αποδυνάμωση των πολιτικών κοινωνικής πρόνοιας σαν αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης έχει επηρεάσει αρνητικά όλες τις πολιτικές ισότητας χειροτερεύοντας ακόμη περισσότερο την θέση της γυναίκας στην αγορά εργασίας και την κυπριακή κοινωνία ευρύτερα.

 

Οι πολιτικές συνδυασμού επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής έχουν υποχώρηση εφόσον δεν διατίθενται κονδύλια για ανάπτυξη υποδομών φροντίδας και περίθαλψης διευκολύνοντας την πρόσβαση των γυναικών και την παραμονή τους στην εργασία. Για να μπορούν οι γυναίκες και οι άνδρες ως γονείς να συνδυάζουν τον επαγγελματικό και ιδιωτικό τους βίο θα πρέπει να είναι σε θέση να ασκούν τα δικαιώματα τους σε γονική άδεια χωρίς να υφίστανται διακρίσεις όσο αφορά τον μισθό ή την εξέλιξη της σταδιοδρομίας τους. Επιπρόσθετα οι υπηρεσίες μέριμνας για τα παιδιά πρέπει να ενισχυθούν προκειμένου να διευκολυνθεί αυτός ο συνδυασμός.

 

Είναι γνωστό ότι οι γυναίκες σε περιόδους οικονομικής κρίσης είναι περισσότερο ευάλωτες στην φτώχεια την ανεργία την οικονομική εκμετάλλευση και στους κακούς όρους απασχόλησης.Η Κύπρος κατέχει την χειρότερη επίδοση στην Ευρώπη στο θέμα της ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών. Συγκεκριμένα η Κύπρος κατατάσσεται πρώτη με ποσοστό άνισης αμοιβής 22% σε σύγκριση με 17.6% που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος. Ο δείκτης αυτός είναι ο πιο καθοριστικός για την θέση που κατέχει η κύπρια γυναίκα στην κυπριακή κοινωνία. Είναι επιπρόσθετα ενδεικτικός ως προς την αποτελεσματικότητα των πολιτικών ισότητας που εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα.

 

Στην δίνη της πρωτοφανούς κρίσης που επενεργεί αρνητικά σε όλους τους κρίσιμους δείκτες κοινωνικής ευημερίας και ενσωμάτωσης η εκφάνσεις του γυναικείου ζητήματος αναδεικνύονται με τον πιο δραματικό τρόπο. Το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών διευρύνεται, τα στερεότυπα για τα δύο φύλλα ενισχύονται και οι ευκαιρίες για κοινωνική αναβάθμιση και χειραφέτηση εξουδετερώνονται.

 

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον γενικευμένης υποβάθμισης και κατάρρευσης των εργασιακών θεσμών και των κοινωνικών δικαιωμάτων η υπόθεση ισότητας καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη. Ήδη πριν από την κρίση οι γυναίκες αντιμετώπιζαν τεράστιες ανισότητες στην αγορά εργασίας έναντι των ανδρών στην απασχόληση, στις αμοιβές και στην ανεργία. Η συμμετοχή των ανδρών στην οικιακή εργασία και την φροντίδα των παιδιών ήταν από τις χαμηλότερες στην ΕΕ. Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών ήταν ψηλότερο και οι γυναίκες αποτελούσαν το 70% των μερικώς απασχολούμενων.


Παρόλα αυτά η θέση των γυναικών είχε βελτιωθεί σημαντικά στην αγορά εργασίας με περισσότερες ευκαιρίες ανέλιξης, περισσότερες ευκαιρίες στην μόρφωση, μαζικότερη ένταξη στην αγορά εργασίας, βελτίωση των κοινωνικών υποδομών και του νομοθετικού πλαισίου στήριξης πολιτικών ισότητας.Η οικονομική κρίση έχει διαφοροποιήσει τα δεδομένα. Η γυναικεία ανεργία και η εργασιακή επισφάλεια έχουν αυξηθεί, η μερική απασχόληση διευρύνεται ενώ οι συνθήκες στον ιδιωτικό τομέα για τα πιο ευάλωτα στρώματα γυναικών είναι δραματικές, με απολύσεις, ανασφάλεια κατάρρευση δικαιωμάτων και αμοιβών και απολύσεις εγκύων. Οι γυναίκες μεσαίων ηλικιών που χάνουν την δουλεία τους είναι δύσκολο μέχρι αδύνατο να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας ενώ οι νέες θεωρούνται τυχερές εάν κατορθώσουν να βρουν μια προσωρινή εργασία με μηνιαίες απολαβές €800.

 

Ο δημόσιος τομέας έχει κλήση για τις νέες πτυχιούχες λόγω των περιοριστικών πολιτικών αυξάνοντας ακόμα περισσότερο το πρόβλημα της γυναικείας ανεργίαςΟι μεσαίες γυναικείες ηλικίες χάνουν την δουλεία τους ή απειλούνται με απόλυση και υποβάθμιση της εργασίας ενώ οι νέες απλώς συναντούν κλειστές πόρτες και αβεβαιότητα για το μέλλον τους.

 

Σε αρκετούς ανδροκρατούμενους κλάδους όπως οι οικοδομές, η ανεργία έχει πλήξη τον ανδρικό πληθυσμό με αποτέλεσμα το μόνο μέλος της οικογενείας που εργάζεται να είναι η γυναίκα. Για ένα σύστημα που εδράζεται στο στερεότυπο ότι ο άνδρας κουβαλάει το κύριο εισόδημα και η γυναίκα αναλαμβάνει την φροντίδα των παιδιών και του νοικοκυριού το γεγονός αυτό αποτελεί σημαντική οπισθοχώρηση. Δηλαδή η γυναίκα αναλαμβάνει πλέον ολόκληρο το βάρος χωρίς κανένα αντιστάθμισμα στην προσωπική της ζωή. Οι τριβές για τις ευθύνες, τα παιδιά, τα μειωμένα εισοδήματα και οι διαψεύσεις προσδοκιών οδηγούν συχνά σε συγκρούσεις στο εσωτερικό του νοικοκυριού, πολλές γυναίκες σε μεγάλη ψυχική ένταση και τις σχέσεις των δύο φύλλων σε κρίση. Η συνεχής απορύθμιση της αγοράς εργασίας σαν αποτέλεσμα της αποδυνάμωσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των συλλογικών συμβάσεων έχει οδηγήσει στο πολλαπλασιασμό νέων και διάφορων καθεστώτων απασχόλησης καθιστώντας την αρχή της ίσης αμοιβής για εργασία ίσης αξίας πιο δύσκολο να εφαρμοστεί.

 

Τα συνδικάτα πρέπει επίσης να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα του αθέμιτου ανταγωνισμού που δημιουργεί στις εργασιακές σχέσεις η εργοδότηση χιλιάδων κοινοτικών εργαζομένων που χρησιμοποιούνται σαν φτηνή εργατική δύναμη από τους εργοδότες υπονομεύοντας μισθούς ωφελήματα και απασχόληση.Καταλήγοντας θέλω να τονίσω ότι η κοινωνική συνοχή και η δικαιοσύνη είναι απαραίτητες για την αρμονική και βιώσιμη ανάπτυξη της Κύπρου. Οι αυξανόμενες ανισότητες στην κοινωνία είναι ανησυχητικές. Είναι αναγκαία μια ολοκληρωμένη προσέγγιση τόσο για την επίτευξη μεγαλύτερης ισότητας στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία γενικότερα όσο για την καταπολέμηση της γυναικείας φτώχειας και του αποκλεισμού. Οι εργαζόμενοι ανεξάρτητα από φύλλο θα πρέπει να δικαιούνται τις ίδιες συνθήκες απασχόλησης από τον νόμο ή από την συλλογική σύμβαση όταν έχουν όμοια ή ισότιμή εργασία.Η οικονομική εξάρτηση και τα στερεότυπα περί φύλων συντελούν στην ανισότητα και την βία. Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η συνδικαλιστική δράση και ο κοινωνικός αγώνας για την καταπολέμηση όλων των μορφών ανισοτήτων που επηρεάζουν ιδιαίτερα τις εργαζόμενες γυναίκες και τις συνθήκες εργασίας τους. Όσο βαθαίνει η οικονομική κρίση τόσο περισσότερο θα αποδυναμώνονται οι πολιτικές ισότητας και κοινωνική συνοχής. Όσο η Ευρώπη θα επιμένει σε πολιτικές λιτότητας τόσο περισσότερο οι κοινωνίες θα υποφέρουν και τα κοινωνικά δικαιώματα θα συρρικνώνονται.

 

Για την έξοδο από την κρίση απαιτείται μια νέα οικονομική διακυβέρνηση που θα δίνει ώθηση στην ανάπτυξη και θα στηρίζεται στην αλληλεγγύη και όχι στην χειραγώγηση των οικονομιών και την διολίσθηση τους στο φαύλο κύκλο λιτότητας χρέους και ύφεσης.

 

Το 2012 θα είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη χρονιά για την οικονομία μας. Η ανάπτυξη αναμένεται ότι θα συρρικνωθεί περισσότερο, ενώ η ανεργία πιθανό να ξεπεράσει το φράγμα του 10%. Οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες και για την οικονομία της Ευρωζώνης η οποία απειλείται με μεγαλύτερη ύφεση. Σε μια τέτοια εξέλιξη οι κίνδυνοι για την κοινωνική πολιτική είναι προφανής και μεταφράζονται σε περισσότερη φτώχεια μεγαλύτερη πίεση στα εισοδήματα και περαιτέρω υποβάθμιση της θέσης της γυναίκας. Γι’ αυτό έχει σημασία η οικονομική διακυβέρνηση να αλλάξει προσανατολισμό συνδυάζοντας ανάπτυξη και κοινωνική αλληλεγγύη.

 

Σε διαφορετική περίπτωση η οικονομική κρίση θα εξελίχθη σε κοινωνική κρίση και σε πλήρη κατάρρευση του κοινωνικού κράτους σε Κύπρο και Ευρώπη.